CHI Nederland


11 november 1999

Verslag van de conferentie "HCI en Nederland"

De conferentie "HCI en Nederland" werd in samenwerking met het Innovatiegericht Onderzoeksprogramma Mens Machine Interactie georganiseerd. De conferentie vond op 11 november 1999 plaats in de Jaarbeurs (Beatrixgebouw) te Utrecht. Er werd een overzicht gegeven van onderzoek en ontwikkelingswerk, onderwijs en toepassingen van HCI in Nederland.

Traditie

Nederland heeft een sterke traditie in het gebruikersgericht ontwerpen van producten en systemen. Op het gebied van de architectuur is dat een bekend gegeven maar het is veel minder bekend op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie (ICT). Onderzoek en ontwikkeling op dit terrein gaan onder verschillende namen zoals gebruikers-interfaces, mens-machine interaktie of computer-human interaction (CHI). Zowel in de onderzoeks- als onderwijswereld is sprake van een sterke groei van het aantal onderzoekers, c.q. studenten.

Programma

09.00Ontvangst
10.00De Rol van SIGCHI
Marilyn Tremaine, Drexel University, voorzitter SIGCHI

De Rol van Locale Groepen
Richard Anderson, Usability/Design/Discovery Adventures, VC SIGCHI Local SIGs

A research agenda for HCI
Dan Olsen, Carnegie Mellon University

11.30Pauze
12.00HCI Onderzoek & Nederland
Matthias Rauterberg, IPO/TUE

HCI Onderwijs in Nederland
Gerrit vd Veer, Vrije Universiteit

13.00Lunch, aangeboden door IOP/MMI
14.00Opening door de middagvoorzitter
Gerard van der Heiden, Rabofacet
14.10User Interfaces for E-commerce
Dr. P.H.A. Timmers, European Commission, Directorate-General Information Society
14.40Interactie en dialoogstructuur in user-interfaces: IDUSI
Prof. dr. G.W.M. Rauterberg, IPO - Center for User System Interaction
14.55COMPANION
Prof. drs. P.G.A.M. Jorna, Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
15.10Multi-modal Access to Transaction and Information Services (MATIS)
Dr. ir. L.I.J. Cranen, Katholieke Univerisiteit Nijmegen
15.25Pauze
16.00Vertrouwen en controle in geautomatiseerde informatieoverdracht
Prof. dr. D.G. Bouwhuis, Mens-Techniek Interactie, Faculteit Technologie Management en IPO Centrum voor Mens-Systeem Interactie, Technische Universiteit Eindhoven
16.15Het modelleren van business-goals en business-processen in GTA
Dr. G.C. van der Veer, Vrije Universiteit Amsterdam
16.30Mentale modellen van incidentele mens-machine interactie
Dr. G.C. van der Veer, Vrije Universiteit Amsterdam
16.45Gebruiksvriendelijke interfaces voor effectieve navigatie door medische imaging data sets
Dr. P.J. Werkhoven, TNO Technische Menskunde
17.00Klanten, Internet en de Rabobank
Mr. V.E.C. Lokin, CyberCenter, Rabobank Nederland
17.30 uurSluiting met aansluitend borrel

Abstracts middaglezingen

User interfaces for E-commerce
Dr. P.H.A. Timmers, European Commission, Directorate-General Information Society
In this contribution electronic commerce user interface design will be discussed on the basis of European and international experimental projects and commercial business cases in electronic commerce. User interface design for electronic commerce raises technical, business strategy and legal questions. The rapid development and global nature of electronic commerce makes these questions even more pertinent.
Electronic commerce is driven by rapid technological developments. These invite to experiment with radically new ways of customer interaction but at the same time create uncertainty due to lagging standardisation and the fear to waste investment. A number of these technical opportunities and challenges for user interface development are analysed.
Electronic commerce enables a rich set of new business models. Many of these still need to prove their commercial viability though. User interface issues related to new business models include building customer loyalty, exploiting one-to-one marketing, increasing customer self-service, and supporting new roles of the user due to the business transformation that electronic commerce often implies.
Electronic commerce is global and transcends national borders. Nevertheless, the Internet is not a world without legal rules and self-regulatory codes of 'proper' behaviour. These also impact user interface design, where issues need to be addressed such as privacy, trust, labelling, contract acceptance, patents and trademarks.
 
Interactie en dialoogstructuur in user-interfaces: IDUSI
Prof. dr. G.W.M. Rauterberg, IPO - Center for User System Interaction
IDUSI stands for Interaction and Dialogue structure in User-Interfaces. The project's primary goal is to compose generic design rules for interactive aspects of multi-modal human-system interaction on the basis of features from human-human communication processes. A comparison will be made between established views and theories on interhuman communication (e.g., conversational analysis, speech act theory) and human-system interaction (e.g., dynamic interpretation theory, communicative activity analysis). We will study the possibilities of applying rules from the interhuman domain into the human-system domain. The resulting guidelines will be applied and evaluated in two human-system domains , i.e., remote maintenance (Fluke industrial BV) and manuscript specification (Océ Nederland BV).
 
COMPANION
Prof. drs. P.G.A.M. Jorna, Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium
Het Cooperative and Observing MMI for Personal Assistance and Narration and Induced by Operator Needs (COMPANION) project heeft als doel het ontwikkelen en testen van een innovatief mens- machine interface (MMI) dat een belangrijke hiaat in de mens- machine interactie oplost, namelijk het ontbreken van 'machine inzicht' in de momentane status en intenties van de gebruiker. Deze problematiek kan samengevat worden met de constatering dat het geautomatiseerde systeem zich niet gedraagt als een 'team player'.
COMPANION richt zich met name op het real-time analyseren, interpreteren en valideren van fysiologische data, in combinatie met gegevens over de taakverrichting. Deze kennis van de momentane status van de gebruiker wordt vervolgens toegepast voor het dynamisch aanpassen van de gebruikersinterfaces op het gebied van timing, locatie, inhoud en vormgeving van de aan te bieden informatie.
 
Multi-modal Access to Transaction and Information Services (MATIS)
Dr. ir. L.I.J. Cranen, Katholieke Univerisiteit Nijmegen
De combinatie van gesproken en visuele informatie zou een oplossing kunnen bieden voor problemen die zich voordoen bij het gebruik van automatische transactie- en informatiediensten die louter spraakgebaseerd zijn. Met de komst van telefoontoestellen die zijn uitgerust met een (klein) beeldscherm, komt dit binnen handbereik. Ook in de professionele sfeer zijn talrijke nieuwe toepassingen denkbaar wanneer beeldschermen met een hogere resolutie gebruikt worden. Door een tweetal concrete applicaties te ontwikkelen: 1. een multi-modaal openbaar vervoer reisinformatiesysteem te bedienen via een low-cost terminal en 2. een installatiehandleiding voor een apparaat dat in pseudo-3D wordt afgebeeld en waarover via gesproken, natuurlijke taal informatie te verkrijgen is, wordt in dit project inzicht verworven over de manier(en) waarop spraak en visuele feedback in een mens-machine dialoog bij voorkeur gecombineerd moeten worden om de multi-modale variant een meerwaarde te geven t.o.v. zijn uni-modale tegenhanger.
 
Vertrouwen en controle in geautomatiseerde informatieoverdracht
Prof. dr. D.G. Bouwhuis, Mens-Techniek Interactie, Faculteit Technologie Management en IPO Centrum voor Mens-Systeem Interactie, Technische Universiteit Eindhoven
Traditioneel verliep communicatie tussen mensen, en mensen hebben wederzijdse kennis van elkaar, waardoor communicatie soepel en betrouwbaar kan verlopen. Die situatie is veranderd sinds mensen ook, dikwijls over complexe zaken, met systemen kunnen communiceren. Het gebrek aan wederzijdse kennis kan de communicatie onbetrouwbaar maken, weinig robuust en ook onvoorspelbaar.
Eén vraagstuk is hoe geautomatiseerde kennisoverdracht moet worden vormgegeven om specifieke verwachtingen bij de ontvanger te wekken. Een ander is hoe via het gedrag van het systeem vertrouwen van de gebruiker in de betrouwbaarheid van de communicatie kan worden opgebouwd. Het project is daarom enerzijds gericht op de vorming van belief systems bij gebruikers die informatie verkrijgen vanuit automatische systemen. Anderzijds wordt bestudeerd hoe het gedrag van het systeem aanleiding is tot vertrouwen, of afbraak van vertrouwen bij de gebruiker en in hoeverre de gebruiker het idee heeft het systeem te beheersen, of bestuurd te worden door het systeem. in deze zin beoogt het project theoretische en empirische invulling te geven van de begrippen locus of control en self-efficacy.
 
Het modelleren van business-goals en business-processen in GTA
Dr. G.C. van der Veer, Vrije Universiteit Amsterdam
Mens-machine interactie is in toenemende mate onderdeel van een complex systeem waarbij gebruikers in verschillende rollen samenwerken middels complexe interactieve systemen in een complexe werksituatie. Bij het ontwerpen dient aangesloten te worden bij:
  1. de kennis en doelen van de individuele gebruikers, middels taakanalyse-methoden;
  2. daarnaast dient het ontwerp aan te sluiten bij de business-goals en business-processen.
Deze laatste zijn in veel gevallen niet direct gerelateerd aan de eerste, en er bestaan nog geen methoden om de twee samen als invoer en toetssteen van het ontwerp te gebruiken. Daardoor ontstaat frictie tussen de doelen van het management en de bruikbaarheid van de mens-machine systemen. Het project beoogt om systematisch een relatie te leggen tussen beide middels een analyse- en modelleringsmethode analoog aan Groepware Task Analysis (GTA)
 
Mentale modellen van incidentele mens-machine interactie
Dr. G.C. van der Veer, Vrije Universiteit Amsterdam
Steeds meer toepassingen van informatietechnologie zijn bedoeld voor incidenteel gebruik: de belastingschijf, de informatiezuil, de programeerbare videorecorder. Gebruikers zullen geen cursus volgen, en indien de mogelijkheden en de bediening niet op het eerste gezicht duidelijk is dan zal de gebruiker zich gefrustreerd voelen en van toepassing afzien. Ontwerpers behoeven voor de ontwikkeling van het concept inzicht in de te verwachten intuitieve mentale modellen van waaruit gebruikers al of niet succesvol het systeem zullen toepassen. Een mogelijke benadering: Toekomstige gebruikers worden geconfronteerd met een scenario, en via psychologische technieken wordt inzicht verkregen in hun intuitieve mentale modellen. Dit inzicht wordt teruggevoerd aan de ontwerpteam ten behoeve van aanpassing van het ontwerpconcept:
  • optimale systeem representatie moet uitnodigen tot adequaat mentaal model;
  • de functionaliteit moet aansluiten bij het "intuitieve" mentale model.
 
Gebruiksvriendelijke interfaces voor effectieve navigatie door medische imaging data sets
Dr. P.J. Werkhoven, TNO Technische Menskunde
Binnen de medische afbeeldingstechnologie is een duidelijke ontwikkeling herkenbaar die leidt tot voortdurend toenemende complexiteit van de verkregen data sets bij diagnostisch patiëntenonderzoek. De moderne afbeeldingsmethoden leveren steeds meer en nauwkeuriger informatie waardoor het mogelijk wordt dat steeds kleinere ziekteprocessen reeds in een vroeg stadium herkend kunnen worden. Keerzijde hiervan is dat de overmaat aan data de interpretatie van de onderzoeken steeds lastiger maakt. Dit onderstreept het belang van een gebruiksvriendelijke user-interface, waardoor de verschillende technieken voor de gebruiker praktisch hanteerbaar worden. Tevens moet deze interface een zodanig beperkte mens-machine-interactie vragen, dat de methode breed toepasbaar is en te bedienen door algemeen radiologisch laboranten en radiologen. Hiertoe zal een demonstratieversie worden ontwikkeld die als basis zal dienen voor verdere industriële ontwikkeling van toekomstige radiologische werkstations.
 
Klanten, Internet en de Rabobank
Mr. V.E.C. Lokin, CyberCenter, Rabobank Nederland
Eind 1994 was de Rabobank de eerste Nederlandse bank met een website op Internet. Na een korte periode van euforie moesten wij vaststellen dat klanten misschien toch iets anders verwachtten dan wij op dat moment aanboden. Dit was de start van een evolutietraject, waarin wij op zoek zijn naar de beste methode(s) om de klant toegang te geven tot alles wat relevant is voor zijn persoonlijke financiële situatie. Het gaat daarbij om zowel inhoud als vorm, maar nog meer om de combinatie van deze twee.
In deze presentatie zal kort worden toegelicht welke stappen zijn gezet en - voor zover enigszins voorspelbaar - hoe de Rabobank haar electronische diensten wil verder wil ontwikkelen.