CHI Nederland


12 juni 2001

E-content for all

De SIGCHI.NL conferentie over de toegankelijkheid van internet-inhoud vond plaats op 12 juni 2001 bij TNO Human Factors in Soesterberg. Deze conferentie is mede tot stand gekomen met ondersteuning van Senter IOP Mens Machine Interactie.

Uitdagingen van MCI (HCI) in Cultuur-historie

Kim Veltman (UM/Maastricht Mcluhan Institute, Maastricht)

In deze presentatie zullen verschillende ontwikkelingen in de nieuwe technologieën besproken worden en in het bijzonder die de nano-technologie. De verschillen tussen Human Computer Interfaces (HCI) and Tangible User Interfaces (TUI) worden besproken. Er wordt een overzicht geboden van de verschillende methoden en alternatieven voor het visualiseren van dingen. Het idee van het navigeren op basis van concepten (conceptual navigation) zal wordt onderzocht.

Veel mensen veronderstellen dat het belangrijkste obstakel naar digitale vormen van cultureel-erfgoed (cultural heritage) bestaat uit het in-scannen van het materiaal. In het tweede deel van de presentatie zal het idee geopperd worden dat de nieuwe technologieën uiteindelijk een reorganisatie van alle kennis noodzakelijk maken. We zullen nieuwe benaderingen van de kunstgeschiedenis nodig hebben, die de grenzen overschrijden van de traditionele westerse modellen. We zullen 'digitale reference rooms' nodig hebben, die ons in staat moeten stellen om te gaan met zowel dynamische kennis als met 'augmented culture'. De presentatie zal verschillende voorbeelden schetsen van de methodologische problemen die zich hierbij voordoen. De aandacht zal speciaal worden gevestigd op de nieuwe uitdagingen met betrekking tot 'universals and particulars' en synchroniciteit (vertaling - GdH)

UWish: Structurele verbetering van Web-gebruiksvriendelijkheid

Mark Neerincx (TNO HF, Soesterberg), Joris van Gaal (Rabobank ICT, Zeist), Klaas Jan Wierda (Océ, Venlo), Steven Pemberton (CWI, Amsterdam)

U-WISH (Usability of Web-based Information Services for Hypermedia) is een project dat binnen het Telematica Instituut wordt uitgevoerd door de kennisinstellingen TNO-TM, Universiteit Twente, CWI, en door de bedrijven Rabobank, KPN en Océ. Dit project, gericht op het verbeteren van de toegankelijkheid van Web-diensten, heeft ondersteuningsprincipes voor Web-navigatie ontwikkeld en technieken voor het realiseren van gebruikersinterfaces die aan deze principes voldoen.

Belangrijke resultaten zijn o.a. een verbeterde tool voor Web-testen (met de mogelijkheid om gebruikerstesten op afstand uit te voeren) en een innovatief concept voor een persoonlijke navigatie-assistent. Een evaluatie van de assistent heeft verder inzicht opgeleverd over de voorwaarden voor effectieve en efficiënte navigatie-ondersteuning voor diverse gebruikersgroepen (zoals ouderen versus jongeren).

Aggregatieniveaus in Cyber Space

Marc Coenders (Informaat Information Disclosure, Baarn)

Volgens Nonaka (1998) vindt kenniscreatie plaats in vier te onderscheiden ruimten (Ba's; ba is Japans voor ruimte). Een van de Ba's is Cyber Ba: de ruimte waar expliciete kennis aanwezig en toegankelijk is.

Mijn voordracht heeft betrekking op het ontwerp van goede Cyber Spaces. Cyber Spaces waren er natuurlijk al veel eerder dan het internet. Wat nieuw is, is wellicht de snel groeiende hoeveelheid informatie en de toegenomen dynamiek binnen die Cyber Spaces. Dat stelt nieuwe uitdagingen voor ontwerpers.

Deze voordracht is gericht op ontwerpers die betrokken zijn bij de architectuur van grote hoeveelheden, complexe informatie. Het punt dat ik wil adresseren heeft betrekking op een hoog-niveau patroon.

Een patroon dat, volgens mij, goed functionerende Cyber Spaces kenmerkt. In mijn voordracht koppel ik inzichten uit verschillende disciplines zoals kennismanagement, organisatieleren, architectuur en de cognitieve ergonomie. Ik illustreer mijn argumenten met een case rond dynamisch verkeersmanagement en zou met het publiek in discussie willen gaan of het voorgestelde patroon ook van toepassing is op volledig web-gebaseerde Cyber Spaces.

Toegankelijkheid en Kennisontsluiting (ToKen2000)

Paul de Greef (TUE/IPO, Eindhoven)

Toegankelijkheid en Kennisontsluiting in Nederland 2000 (ToKeN2000) is een interdisciplinair onderzoekprogramma waarin cognitiewetenschap en informatica zich richten op fundamentele problemen van de interactie tussen een menselijke gebruiker en kennis- en informatiesystemen. De hoofdthemas zijn kennisontsluiting (kennisverrijking, kennisveredeling) en toegankelijkheid voor allen (zie www.token2000.nl).

Deze voordracht gaat nader in op onderzoek ter verbetering van toegankelijkheid. Oplossingen worden gezocht in betere ontwerpbenaderingen (user-centred design, human-centred design), gecombineerd met specifieke technologieen zoals het gebruik van afbeeldingen in de mens-techniek interactie en de toepassing van content-based image-retrieval technieken om navigatie te vergemakkelijken en interactie meer en makkelijker beheersbaar te maken voor mensen in het algemeen.

Wat en waar in M C/M I

Ab de Haan (NICI/Cognitive Science, Nijmegen)

Het is inmiddels vanzelfsprekend dat bij het ontwerpen van omgevingen en dus ook bij het ontwerpen van "technologische" omgevingen er rekening dient te worden gehouden met de bewoners of gebruikers van de omgeving. Zo is men het wel over eens dat een facilitatie van een meer intuïtieve en directe omgang met een omgeving voor een gebruiker veelal te prefereren is boven een meer conceptuele en afstandelijke omgang. Vanuit dit standpunt lijkt het bijvoorbeeld min of meer vanzelfsprekend dat bij de introductie van nieuwe omgevingen leerbaarheid een grote rol moet spelen.

Minder vanzelfsprekend is echter de design strategie waarlangs men met de gebruikers rekening houdt. Naast meer intuïtieve benaderingen voor het ontwerpen van omgevingen, waarin de bruikbaarheidstudie een waarborg voor bruikbaarheid kan zijn, is cognitieve ergonomie erop gericht een meer fundamentele bijdrage te leveren aan kennis over die aspecten die bruikbaarheid definiëren, een bijdrage die er tevens op gericht kan zijn het bereik van de cognitieve capaciteit van de gebruiker uit te breiden door middel van technologische en in de toekomst bio-technologische hulpmiddelen.

Cognitieve ergonomie kan ook gezien worden als het op grond van wetenschappelijke en theoretische inzichten ontwerpen van omgevingen, technologische en andere, om de menselijke cognitie te beïnvloeden. In die zin kan cognitieve ergonomie gezien worden als een variant van "cognitive engineering", het op wetenschappelijke gronden met behulp van (technologische) hulpmiddelen beïnvloeden van menselijke cognitie.

Tijdens de voordracht zal aan de hand van een aantal voorbeelden dit nader worden toegelicht. Hierbij staat met name het perspectief van taakgedrag als de uitdrukking van (neurale) configuraties en herconfiguraties, zoals die bijvoorbeeld in "task switching" voorkomt centraal.

CHI2001.5 presentaties, met Nederlandse bijdragen aan CHI2001

User interface kennisbank

Carla Huls en Patricia Govaert (Informaat Information Disclosure, Baarn)

Een belangrijk kenmerk van een goed user interface ontwerp is consistentie. Het vastleggen van een ontwerp is dè manier om bij grote websites of applicaties consistentie te bereiken. Voor het ontwerpen van webapplicaties heeft Informaat een kennisbank aangelegd met standaard ontwerpproblemen en prototypische oplossingen. Voorbeelden zijn: hoe kan de gebruiker zoeken? Hoe kunnen een internet en een applicatie gecombineerd worden, wat is een goed formulierontwerp?

De kennisbank is zo opgezet dat het ontwerpen van een goede user interface en het bereiken van consistentie optimaal ondersteund wordt. Dit alles met als doel zo snel en goed mogelijk de user interface van een webapplicatie te kunnen ontwerpen. In de demonstratie wordt de opzet van de Informaat kennisbank getoond en wordt een voorbeeld gegeven van hoe de kennisbank in de praktijk is ingezet.

CrisisKit

Wilfried Post (TNO HF, Soesterberg)

Kenmerkend voor een crisisorganisatie is dat veel verschillende taken vaak onder hectische omstandigheden en op afstand moeten worden uitvoerd. Een goede communicatie en coordinatie is daarom essentieel voor een goede uitkomst.

We hebben een analyse gemaakt van al die taken en een modelmatig raamwerk neergelegd. Met dit raamwerk kunnen we ieder bestaand crisisteam in kaart brengen en nieuwe crisisorganisaties ontwerpen.

Het testen van deze organisaties kunnen we nu met CrisisKit, een simuleeromgeving waarin we crisismanagementgedrag voor een willekeurige organisatie kunnen opwekken, beinvloeden, ondersteunen, en meten. Zo kunnen we de optimale crisisorganisatie bepalen.

Een usability handleiding voor interface-ontwerpers in de ruimtevaart

Letty Wessels (TNO HF, Soesterberg)

Met deze online handleiding wordt het voor interface-ontwerpers eenvoudiger om tot een goede usability te komen. Het handboek behandelt de verschillende fasen en stappen van de Usability Engineering Method en bevat voorbeelden van de te gebruiken technieken, gericht op de ruimtevaart. Daarnaast is het een naslagwerk voor relevante literatuur, standaards en guidelines.

Deze tweede versie bevat verbeteringen op het gebied van vormgeving, structuur en navigatie.

Persoonlijke navigatie-assistent voor het Virtuele MuziekCentrum

Betsy van Dijk (CTIT, Enschede)

Van niet-professionele gebruikers is bekend dat ze grote moeilijkheden ervaren bij het navigeren in virtuele omgevingen. In een virtuele theateromgeving wordt op een aantal manieren assistentie geboden aan de gebruikers: een persoonlijke agent geeft adviezen, een kaart van de omgeving kan worden opgevraagd, en kleuren zijn toegevoegd als categoriserende 'landmarks'.

Demo of Web-accessibility knowledge center

Steven Pemberton (CWI, Amsterdam) Remote testing: Individuele verschillen in Web-navigatie Eva Jongkoen (TNO HF, Soesterberg)

Web-navigatie in de Océ-site

Henk Herman Nap (Océ, Venlo)

Deze demonstratie laat zien op welke wijze de gebruiksvriendelijkheid van de Océ-site wordt onderzocht. Tevens kunnen we laten zien welke problemen en uitdagingen we tegenkomen en de oplossingen die daarvoor bedacht zijn. Momenteel zijn de belangrijkste uitdagingen dat gebruikers kunnen verdwalen en/of de gezochte informatie niet kunnen vinden.

De internationale Océ website is een site die gebruik maakt van geavanceerde webtechnologie en navigatie mogelijkheden. Het is met een inhoud van circa 1450 bladzijden een grote site. De website is bereikbaar als: http://www.oce.com (vertaling - GdH).

Design contest, ontwerpen in een snelkookpan

moderator: Peter Boersma (Satama, Amsterdam)

Aan de hand van een zojuist gepresenteerd probleem moesten deelnemende teams in korte tijd en voor het oog van het publiek een ontwerp bedenken en presenteren. De teams bestaan uit 3 tot 5 beginnende of doorgewinterde ontwerpers en zijn gekozen uit diverse achtergronden (onderwijs, research, commercie). Een deskundige jury beoordeelde de teams op proces, uitkomst en stijl.