CHI Nederland


12 oktober 1999

Door:

Karel Hurts

Verslag bijeenkomst "Onderwijs en HCI in Nederland: stand van zaken, ervaringen en ontwikkelingen" (12 oktober 1999, CIBIT, Utrecht)

Op deze bijeenkomst, die door ca. 40 mensen bijgewoond werd, werden vier voordrachten gehouden door vertegenwoordigers van het bedrijfsleven (Idzerda), van het universitair onderwijs (van der Mast en van der Veer) en van het HBO (Weerdmeester) over de praktijk van het HCI-onderwijs in Nederland anno 1999. De avond werd voorgezeten door Karel Hurts die namens de Onderwijs- en Onderzoekcommissie de avond georganiseerd had. Op een informatiestand was er gelegenheid voor de diverse onderwijsinstellingen en bedrijven bekendheid te geven aan hun opleidingen en cursussen.

Als inleiding werd begonnen met een korte beschouwing door Hurts over de door Gasen in 1996 gelanceerde verwachtingen over ontwikkelingen die HCI als vakgebied de komende jaren zal ondergaan. Deze verwachtingen zouden ons allemaal tot bezinning moeten stemmen als het gaat over de toekomst van HCI-onderwijs, ook in Nederland:

  • HCI als vakgebied zal uitgedaagd worden een antwoord te geven op de dreiging uiteen te vallen in verschillende subspecialismen
  • In HCI zijn belangrijke ontwikkelingen te verwachten op het gebied van nieuwe modaliteiten, kleine, ingebedde interfaces, virtuele werelden en grote informatiebestanden
  • HCI-onderwijs begint door te dringen in de eerste jaren van veel curricula op HBO en universitair niveau en raakt verder gespecialiseerd in de latere fasen van dezelfde curricula, waarbij een toenemende aandacht te bespeuren valt in het HCI-onderwijs voor grafisch en industrieel ontwerp.

Vervolgens kwamen de vier sprekers aan het woord. Hun bijdragen worden hieronder samengevat. Hen werd gevraagd met name in te gaan op de volgende aspecten van de respectievelijke opleidingen en instellingen die zij vertegenwoordigden:

  • Specifieke kenmerken van de onderwijscontext, voorzover relevant voor HCI (bijv. doelgroep, organisatie en beleid van onderwijsinstelling)
  • HCI-thema's die in het onderwijs aan de orde komen en onderwijskundige aanpak die daarbij gevolgd wordt
  • Voorbeelden en (voorzover mogelijk) demonstraties van HCI-onderwijs
  • Opgedane ervaringen, uitmondend in aanbevelingen, visies en stellingen over belang, organisatie en toekomst van HCI-onderwijs.CHI HC

Charles van der Mast (Vakgroep Informatica, Technische Universiteit Delft)

Ingegaan werd op de volgende drie HCI-cursussen die door de opleiding Technische Informatica aan de TU Delft vezorgd worden. Deze staan alle open voor studenten van andere studierichtingen dan Informatica:

  • Het tweedejaarsvak 'Mens-Computer Interactie' (http://www.cg.its.tudelft.nl/~charles/in2022/indeks.html). Deze cursus is opgebouwd rond een casestudy die studenten in teams van vier studenten intensief moeten doorlopen. Materialen waaronder video's behorende bij de casus zijn via een BSCW-server toegankelijk. Het praktikum wordt geheel via Internet en een spreekuur geleid.
  • Het derdejaarsvak 'Inleiding Virtual Reality' (http://www.cg.its.tudelft.nl/~charles/in359). Naast theorie wordt in teams van 2 studenten een VR-model van een deel van de TUD-campus gebouwd. Nadruk ligt op de toegevoegde waarde van interactie en geluid in het model.
  • Het vierdejaarsvak 'Multimedia' (http://www.cg.its.tudelft.nl/~charles/in4036tu) : voor externe opdrachtgever wordt een multimedia CD-ROM geproduceerd in teams van 6 studenten.

Saskia Idzerda (Kenniscentrum CIBIT, Utrecht)

In deze voordracht werd ingegaan op de ervaringen van de spreker met het geven van kortlopende cursussen HCI gericht op cursisten uit het bedrijfsleven. Bij deze cursisten ontstaat vaak vanuit de praktijk van hun dagelijks werk behoefte aan kennis over HCI. Vandaar dat deze mensen doorgaans behoefte hebben aan korte, praktisch gerichte cursussen, en niet aan een complete opleiding op het gebied van HCI.

Aan de orde kwamen:

  • De verschillende soorten onderwijs die het Kenniscentrum CIBIT verzorgt. Deze liggen met name op het terrein van Informatiesysteemontwikkeling, Databases en Kennismanagement
  • Het spanningsveld dat in het praktisch georiÎnteerde HCI-onderwijs bestaat tussen de algemene wetenschappelijke bagage van HCI als vakgebied enerzijds en de tool- en guideline-gerichte praktijk van (m.n. graphical) user interface design anderzijds
  • Achtergrond en verwachtingen van de cursisten
  • Opbouw en structuur van de inleidende cursus "Human Factors en de GUIDE-methode" (GUIDE staat voor "Graphical User Interface Development and Evaluation" - naar het gelijknamige boek van Redmond-Pyle en Moore, Prentice Hall, 1995)
  • De links tussen de voornoemde cursus en de overige cursussen die het Kenniscentrum CIBIT verzorgt.

Bernard Weerdmeester (Interaction Design, Hogeschool voor de Kunsten, Utrecht)

De opleiding "Interaction Design" is een onderdeel van de faculteit Kunst en Media Technologie van de Hogeschool voor de Kunsten. Na twee jaar basisvorming op het gebied van Kunst en Mediatechnologie kiest de student vanaf het derde jaar voor een specialisatie waar Interaction Design er ÈÈn van is. De context van de rest van de opleiding leidt er toe dat studenten Interaction Design veel te maken hebben met diverse media en dat ook de vormgeving, zowel beeld als geluid, een belangrijk deel van de opleiding vormt.

In de eindtermen wordt echter ook expliciet gesproken over de gebruikergerichtheid van de afgestudeerden. Dit element wordt vanuit de mens-wetenschappelijke zijde ingevuld met vakken als experimentele psychologie, ergonomie en testmethoden in de praktijk. Aan de hand van voorbeelden werd een beeld geschetst van de opleiding.

Gerrit van der Veer, Informatica, Vrije Universiteit, Amsterdam

De Informatica-opleiding aan de VU werd per 1 september 1999 ingrijpend gewijzigd. Er kwam een geheel nieuwe afstudeerrichting "Multimedia en Cultuur". Deze is bedoeld om mensen op te leiden voor het ontwerpen van b.v. culturele websites, voor CD producties, en voor on-line bibliotheken. De afstudeerrichting staat open vanaf het tweede studiejaar. Op terreinen waarvoor Informatica zelf geen deskundigheid in huis heeft vindt er samenwerking plaats met Letteren (VU), de Rietveld Academie en de UvA.

Naast een praktisch gerichte opleiding biedt de afstudeerrichting een wetenschappelijke opleiding met uitdagende vraagstellingen op het gebied van mens-machine interactie met artistieke en culturele componenten.

Aangezien de opleiding pas gestart is, is in de voordracht vooral ingegaan op de managementaspecten, de organisatorische en zelfs de politieke aspecten van het opzetten van zo'n opleiding. Zo werd getoond hoe de nieuwe afstudeerrichting is opgezet naar aanleiding van een marktonderzoek bij VWO en bij het bedrijfsleven. Maar ook werd ingegaan op de inhoud van de afstudeerrichting en op de vraag hoe de nieuwe vakken worden ontwikkeld.

Voor meer informatie over deze opleiding, zie:http://www.cs.vu.nl/~mmcweb.