CHI Nederland


Praten door een rietje (verslag)


Waar wij ‘gewone mensen’ het vaak al lastig vinden om onze snelle gedachten om te zetten in relatief traag uitgesproken woorden, moet de spraakgestoorde mens zich pas echt behelpen: die moet het met ongeveer 10 karakters per minuut doen in plaats van met ‘onze’ 700. Die halen wij heel gemakkelijk als we een beetje doorpraten. Maar die 10 karakters kunnen we nog net aanwijzen in een minuut - met een aanwijsstokje in de mond, wanneer we bijna volledig verlamd zijn. Dat dit niet bevorderlijk is voor de spontaniteit in een conversatie lijkt overduidelijk, en een hulpmiddel om het tempo te substantieel te versnellen is dan ook meer dan welkom.


handicap
Hoewel de invloed van zo'n spraakhandicap verstandelijk nog wel te begrijpen is, neemt het inleven pas echte vormen aan wanneer je een bekende, die je kort daarvoor nog 'normaal' hebt kunnen meemaken, plotseling gehandicapt raakt. Dat hoeft gelukkig niet echt te gebeuren, want een simulatie maakt het ook al heel aanschouwelijk. Iemand uit het publiek was de klos, de proefpersoon moest zich 'even' voorstellen door met een aanwijsstok in de mond, letter voor letter aan te wijzen. Het klinkt misschien niet erg politiekcorrect, maar er golfde onmiskenbaar een gevoel van opluchting door de zaal toen de proefpersoon na anderhalve minuut klaar was met "i...k...... b...e...n...... h...e...n...k.........", en waarna de spraaksynthesizer de mededeling nog eens vlotjes in gesproken woord samenvatte. Daarna mocht de proefpersoon hetzelfde kunstje vertonen via Htyp, een computerprogramma van arts en softwareontwikkelaar Joris Verrips.


Htyp
Helps Type Your Prose ofwel Htyp biedt de spraakgestoorde veel meer snelheid. De gebruiker wijst niet met een stokje, maar blaast of zuigt door een rietje. Via een morse-achtige besturing (besturing met korte en lange signalen) kan de gebruiker letters veel sneller activeren - overigens zonder dat de gebruiker echte morse code hoeft te kennen. Maar dat is niet het enige: het 'construeren' van tekst wordt op een T9-achtige manier (*) ondersteund. Daarnaast - en dat is misschien wel de belangrijkste functie van Htyp - kan de gebruiker een conversatie voorbereiden door zinnen, alinea's en zelfs hele verhalen tevoren klaar te zetten.


leercurve
Al tijdens de demonstratie bleek Htyp een stuk handiger dan het aanwijzen van letters. Daarbij moet worden aangetekend dat er nog steeds wel iets als een leercurve bestaat: de proefpersoon had voor de demonstratie een uur kunnen oefenen met het programma en het 'rietje', en dus zal er op langere termijn nog veel meer snelheidswinst kunnen worden geboekt. Echte morse code schijnt op zich ook erg snel te werken, maar dat kent een veel steilere leercurve: er moeten ongeveer 30 karakters worden geleerd, en die invoermethode kent een heel lage fouttolerantie. Bovendien biedt Htyp de eerdergenoemde aanvullende mogelijkheden.


Verrips
Verrips is al jaren bezig met het onderzoek naar, en het ontwikkelen van methodes om mensen met een spraakhandicap - en speciaal de groep die ook niet of nauwelijks van koersenbord en muis gebruik kan maken - sneller en gemakkelijker te kunnen laten communiceren. Vanuit zijn medische praktijk ziet hij veel mensen die een aflopende ziekte hebben waarbij de spieren en daarmee ook de spraakfuncties steeds verder achteruit gaan. Deze groep mensen kan vaak aanvankelijk nog uitstekend praten, maar leeft met de wetenschap dat ze dat over enige tijd niet meer zullen kunnen. Htyp biedt deze mensen ook de mogelijkheid om de spraaksynthesizer te voeden met hun eigen stem, maar dat blijkt in de praktijk niet mee te vallen. Enerzijds het spookbeeld om niet meer met de echte stem te kunnen spreken en anderzijds het menselijke optimisme, maken de patiënt niet coöperatief.


beleving
Uiteindelijk was ook weer in deze lezing/demonstratie de beleving van de technologie het meest interessant. Kan onze premier nog weg wegkomen met "plemen van zielzoekers" (**), een spraakgestoorde mist de status van de premier die de onderdanen motiveert om toch maar te blijven luisteren. Ook mist de spraakgestoorde de franje en het wollige taalgebruik van de politicus, wat in elk geval nog voor wat context zorgt - erger nog, de spraakgestoorde wordt sowieso al gemakkelijk voor achterlijk gehouden. De proefpersoon ervoer dat zijn gesprekspartners - en zelfs Verrips - hun gedrag aanpasten aan iemand met verstandelijke beperkingen, wat weer een geïrriteerde tegenreactie opriep in de trant van "krijgen jullie allemaal maar lekker de klere en wacht maar rustig tot ik uitgestotterd ben". Htyp is dan weliswaar een grote vooruitgang voor de gehandicapte, maar er blijft nog steeds een hele kloof te overbruggen. Respect.


Igor Freeke, 16 juli 2005


meer over htyp:
www.htyp.nl


(*) T9 staat voor 'Text on 9 Keys' en is een functie die op de meeste mobiele telefoons kan worden ingeschakeld om tekstinvoer bij het sms-en teversnellen. Deze functie herkent de meest gangbare woorden, zodat al met het invoeren van de eerste letter van het woord automatisch het meest gebruikte woord van die numerieke combinatie op het scherm verschijnt. Veel gebruikte woorden kunnen dus worden getypt door slechts een of twee toetsen in te drukken.


(**) www.onzetaal.nl/homofkuit/h0311.html