CHI Nederland


Stemwijzer als exportproduct (verslag)


stemwijzer_w480.gif

Tegen de verdrukking van de dot-com-crisis in, groeide de Stemwijzer uit tot een van de meest interessante internet-applicaties, en heeft het zelfs weten te schoppen tot een exportproduct. Niet dat ons land er rijk van wordt, want de maker van het 'product' is het Instituut voor Publiek en Politiek (IPP), een zuivere non-profit organisatie. Toch is de Stemwijzer is een serieuze stimulans voor de democratie in binnen- en buitenland, en wat is er mooier dan dat daar 'made in Holland' op staat?

De Stemwijzer heeft als doel om mensen een objectief stemadvies te geven op basis van partijprogramma's die duidelijk op de lange termijn zijn gericht. Dit om te voorkomen dat mensen vooral worden geleid door oneliners en de waan van de dag in de verkiezingsstrijd. Het IPP gaat er vanuit dat veel kiezers wel zouden wìllen stemmen op grond van politieke verschillen, maar daar vaak nauwelijks wijs uit kunnen.

Voor wie hem nog niet kent, de Stemwijzer is een internetapplicatie die met een vragenlijst van 20 vragen de politieke voorkeur van een bezoeker kan meten. De antwoorden worden naast partijprofielen gelegd en na een simpel rekensommetje komt er daar stemadvies uit rollen. Dat sommetje wordt vrij eenvoudig gemaakt, volgens het 'principe van de kortste afstand'*. Het systeem is ook bijzonder transparant: nadat de bezoeker een stemadvies heeft gekregen kan hij op zijn gemak bekijken waar nu precies de overeenkomsten en tegenstellingen lagen tussen zijn antwoorden en de verschillende partijen.

Zoals bij veel ICT-projecten zit de complexiteit van de Stemwijzer niet in programmatuur en hardware, maar ligt die aan de menskant. Voor het technische gedeelte is al in 2001 een generieke oplossing gebouwd, waarmee - wanneer de vragen eenmaal beschikbaar zijn - binnen een half uur een werkende Stemwijzer kan worden gemaakt. Het is natuurlijk ook vooral die menskant, waarvoor Sigchi, projectleider Jochum de Graaf had uitgenodigd.

Wat interactie-onwerp en usability is er gekozen voor maximale eenvoud en helderheid: grote knoppen, korte, heldere zinnen en toelichting achteraf . Ook de mogelijkheid om extra belang aan een kwestie te geven** is naar achteren geschoven - vlak voor het moment van berekening. De grootste complexiteit ligt echter in het opstellen van de vragen.

Omdat er wel wat te kiezen moet zijn, moet er gezocht worden naar onderscheidende vragen - polarisatie is dus gewenst. En om tot een goede en eerlijke vragenlijst te komen moeten de vragen zo worden bedacht dat elke partij een ongeveer even groot aantal vragen heeft dat wel of niet in overeenstemming is met het partijstandpunt. Het zou een beetje flauw zijn als een partij bij de meeste vragen een 'neutraal' partijstandpunt heeft. Dat maakt het bijzonder lastig om single-issue partijen op te nemen in de Stemwijzer. Al met al maakt dat het niet gemakkelijk om tot goede vragen te komen en dat is dan ook de expertise die het IPP verkoopt bij de implementatie van de Stemwijzer.

De Stemwijzer is een groot succes en kent al tientallen toepassingen - naast 2 e kamerverkiezingen, ook verkiezingen in het buitenland en verder vele verkiezingen op gemeentelijk en provinciaal niveau. Het grootste aantal adviezen werd tot nu toe in Duitsland gemeten, waar de 'Wahl-o-mat' bij de Bundestagverkiezingen van 2002 3,6 miljoen stemadviezen gaf. Erg lastig blijft het natuurlijk om te meten of de Stemwijzer daadwerkelijk extra bezoekers naar de stemlokalen trekt en voorzichtige schattingen - na enquêtes en studies - wijzen in de richting van een paar procent. En hoewel het uiteindelijke besluit niet alleen door rationele overwegingen wordt bepaald, blijkt de stemwijzer een belangrijk hulpmiddel voor de zwevende kiezer. Maar bovenal - en daar is het IPP in eerste instantie allemaal om te doen geweest - vergroot de Stemwijzer de betrokkenheid van de bevolking bij haar democratie.

Igor Freeke, 10 november 2004


links bij dit artikel:
Instituut voor Publiek en Politiek (IPP)
www.stemwijzer.nl

* Het principe van de kortste afstand:

  1. Voor elke vraag geldt dat elke partij het ofwel eens, ofwel oneens is, of er neutraal tegenover staat. De bezoeker kan diezelfde keuze maken.
  2. Wanneer een antwoord van een bezoeker precies overeenkomt met 'het partijstandpunt' krijgt die partij 0 punten.
  3. Wanneer een antwoord van een bezoeker niet overeenkomt met het partijstandpunt maar òf de bezoeker òf de partij 'neutraal' staat tegenover de kwestie, dan krijgt de partij 1 punt.
  4. Wanneer bezoeker en partij lijnrecht tegenover elkaar staan - geen van beiden hebben een neutraal standpunt - dan krijgt de partij 2 punten.
  5. Wanneer de bezoeker geen mening heeft over een bepaalde vraag - daar is een aparte knop voor - krijgen alle partijen 0 punten voor die vraag.
  6. De partij met het laagste aantal punten 'wint'.

**Het aantal punten bij zo'n extra belangrijke vraag wordt dan voor alle partijen verdubbeld.